Trotz der höheren Zahl an Arbeitsplätzen ist die Zahl der Arbeitslosen in Baden-Württemberg im Zeitraum 1991 bis 2009 um gut 125 000 bzw. 78,8 Prozent gestiegen. Maßgeblich beeinflusst wurde dieses Ergebnis durch den starken Anstieg der Arbeitslosen um fast 56 000 im Jahr 2009, dem Jahr der weltweiten Wirtschaftskrise. Darüber hinaus gibt es weitere Gründe, die ausschlaggebend sind für den Anstieg der Arbeitslosenzahl. Zum einen können Anforderungsprofile der Arbeitgeber und die beruflichen Wünsche der Arbeitnehmer z.B. bezüglich Branche oder beruflicher Qualifikation voneinander abweichen, so dass die Arbeitssuchenden nicht immer vom Arbeitsplatzangebot vor Ort profitieren. Zudem können auch gesetzliche Änderungen die Arbeitslosigkeit beeinflussen. In den betrachteten Zeitraum fällt beispielsweise die Zusammenlegung von Arbeitslosen- und Sozialhilfe im Zuge der Einführung des SGB II (Hartz IV) im Jahr 2005, in deren Folge die Zahl der Arbeitslosen alleine binnen eines Jahres landesweit um mehr als 44 000 gestiegen war. Von der gestiegenen Arbeitslosigkeit im Zeitraum 1991 bis 2009 waren alle Stadt- und Landkreise betroffen. Prozentual betrachtet erhöhte sich die Zahl der Arbeitslosen in den Landkreisen Hohenlohekreis, Schwäbisch Hall, Böblingen und Calw und dem Stadtkreis Baden-Baden am stärksten. Dort hat sich die Arbeitslosenzahl deutlich mehr als verdoppelt. In den Stadtkreisen Mannheim und Heidelberg lagen die Zuwachsraten mit + 23 bzw. + 24 Prozent dagegen landesweit am niedrigsten.
Im zurückliegenden Konjunkturzyklus hatte sich der konjunkturelle Aufschwung ab dem Jahr 2006 gefestigt und der Bedarf an Personal war wieder stark genug für einen Rückgang der Arbeitslosigkeit. In den Jahren 2007 und 2008 ging die Arbeitslosenzahl gegenüber dem jeweiligen Vorjahr um 76 000 bzw. 43 000 Personen zurück. Insgesamt waren im Jahresdurchschnitt 2008 rund 229 000 Personen ohne Arbeit. In der Arbeitsmarktbilanz 2009 spiegelten sich die ersten Auswirkungen der schweren weltweiten Wirtschaftskrise wider. Im Jahresdurchschnitt stieg die Arbeitslosenzahl um fast 56 000 bzw. 24,3 Prozent auf 285 000 an. Ohne die starke Inanspruchnahme der Kurzarbeit wären die Auswirkungen der Wirtschaftskrise auf den baden-württembergischen Arbeitsmarkt jedoch weitaus gravierender ausgefallen.
Beim Niveau der Arbeitslosigkeit stehen die 9 Stadtkreise mit den höchsten Arbeitslosenquoten an der Spitze. Im Jahr 2009 hatten Pforzheim und Mannheim mit 9,9 und 8,6 Prozent die bezogen auf alle zivilen Erwerbspersonen höchsten Arbeitslosenquoten, die entsprechende Quote für Baden-Württemberg betrug lediglich 5,1 Prozent. Die verhältnismäßig hohe Arbeitslosigkeit in den Städten ist unter anderem auch darauf zurückzuführen, dass dort vergleichsweise viele Menschen mit ausländischer Staatsangehörigkeit leben, die häufig eine schlechtere berufliche Qualifikation besitzen und daher stärker von Arbeitslosigkeit betroffen sind. In Baden-Württemberg lag die auf alle zivilen Erwerbspersonen bezogene Arbeitslosenquote der Ausländer im Jahr 2009 mit 11,6 Prozent mehr als doppelt so hoch wie die Arbeitslosenquote insgesamt (5,1 Prozent).
| Arbeitslose in Baden-Württemberg 1991, 2007, 2008 und 2009 | ||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Regionale Gliederung | 1991 | 2007 | 2008 | 2009 | Veränderung 2009 zu 1991 | Veränderung 2009 zu 2008 | ||
| Anzahl | in % | Anzahl | in % | |||||
|
1) Soweit Land Baden-Württemberg Bei der Addition von Ergebnissen können Abweichungen durch Rundungen entstehen. Quelle: Bundesagentur für Arbeit | ||||||||
| Stuttgart, Landeshauptstadt (SKR) | 9.846 | 19.496 | 15.568 | 18.793 | +8.947 | +90,9 | +3.225 | +20,7 |
| Böblingen (LKR) | 3.720 | 9.386 | 7.727 | 8.870 | +5.150 | +138,4 | +1.143 | +14,8 |
| Esslingen (LKR) | 5.306 | 11.113 | 9.349 | 12.396 | +7.090 | +133,6 | +3.047 | +32,6 |
| Göppingen (LKR) | 4.125 | 6.566 | 5.228 | 7.205 | +3.080 | +74,7 | +1.977 | +37,8 |
| Ludwigsburg (LKR) | 6.303 | 11.506 | 9.987 | 13.187 | +6.884 | +109,2 | +3.199 | +32,0 |
| Rems-Murr-Kreis (LKR) | 5.189 | 10.041 | 8.340 | 10.243 | +5.054 | +97,4 | +1.903 | +22,8 |
| Region Stuttgart | 34.489 | 68.108 | 56.199 | 70.694 | +36.205 | +105,0 | +14.495 | +25,8 |
| Heilbronn (SKR) | 2.435 | 4.247 | 3.602 | 4.859 | +2.425 | +99,6 | +1.257 | +34,9 |
| Heilbronn (LKR) | 3.790 | 8.292 | 6.907 | 8.711 | +4.921 | +129,8 | +1.805 | +26,1 |
| Hohenlohekreis (LKR) | 1.063 | 2.091 | 1.914 | 2.757 | +1.694 | +159,3 | +843 | +44,0 |
| Schwäbisch Hall (LKR) | 1.861 | 3.942 | 3.288 | 4.461 | +2.600 | +139,7 | +1.173 | +35,7 |
| Main-Tauber-Kreis (LKR) | 2.128 | 3.402 | 2.835 | 3.343 | +1.215 | +57,1 | +508 | +17,9 |
| Region Heilbronn-Franken | 11.277 | 21.974 | 18.546 | 24.131 | +12.854 | +114,0 | +5.585 | +30,1 |
| Heidenheim (LKR) | 2.155 | 3.878 | 2.920 | 3.727 | +1.573 | +73,0 | +807 | +27,6 |
| Ostalbkreis (LKR) | 5.076 | 7.751 | 6.092 | 8.242 | +3.166 | +62,4 | +2.150 | +35,3 |
| Region Ostwürttemberg | 7.230 | 11.629 | 9.012 | 11.969 | +4.739 | +65,5 | +2.957 | +32,8 |
| Regierungsbezirk Stuttgart | 52.997 | 101.711 | 83.757 | 106.794 | +53.797 | +101,5 | +23.037 | +27,5 |
| Baden-Baden (SKR) | 768 | 1.728 | 1.602 | 1.817 | +1.049 | +136,6 | +215 | +13,4 |
| Karlsruhe (SKR) | 6.025 | 10.434 | 9.261 | 9.648 | +3.622 | +60,1 | +387 | +4,2 |
| Karlsruhe (LKR) | 5.653 | 10.308 | 8.234 | 9.632 | +3.979 | +70,4 | +1.398 | +17,0 |
| Rastatt (LKR) | 3.100 | 5.026 | 4.319 | 5.608 | +2.507 | +80,9 | +1.288 | +29,8 |
| Region Mittlerer Oberrhein | 15.546 | 27.496 | 23.417 | 26.704 | +11.158 | +71,8 | +3.287 | +14,0 |
| Heidelberg (SKR) | 3.213 | 4.307 | 3.768 | 3.977 | +765 | +23,8 | +209 | +5,6 |
| Mannheim (SKR) | 10.564 | 12.776 | 11.390 | 12.972 | +2.408 | +22,8 | +1.582 | +13,9 |
| Neckar-Odenwald-Kreis (LKR) | 2.492 | 3.762 | 3.255 | 4.029 | +1.537 | +61,7 | +774 | +23,8 |
| Rhein-Neckar-Kreis (LKR) | 8.505 | 12.832 | 11.363 | 12.771 | +4.266 | +50,2 | +1.408 | +12,4 |
| Region Rhein-Neckar1) | 24.773 | 33.677 | 29.776 | 33.749 | +8.976 | +36,2 | +3.973 | +13,3 |
| Pforzheim (SKR) | 2.545 | 4.848 | 4.295 | 5.896 | +3.350 | +131,6 | +1.601 | +37,3 |
| Calw (LKR) | 1.676 | 3.862 | 3.173 | 3.968 | +2.291 | +136,7 | +795 | +25,1 |
| Enzkreis (LKR) | 2.201 | 3.744 | 3.112 | 4.515 | +2.314 | +105,1 | +1.403 | +45,1 |
| Freudenstadt (LKR) | 1.851 | 2.787 | 2.445 | 3.132 | +1.280 | +69,2 | +687 | +28,1 |
| Region Nordschwarzwald | 8.274 | 15.241 | 13.025 | 17.510 | +9.236 | +111,6 | +4.485 | +34,4 |
| Regierungsbezirk Karlsruhe | 48.593 | 76.414 | 66.218 | 77.963 | +29.370 | +60,4 | +11.745 | +17,7 |
| Freiburg im Breisgau (SKR) | 4.947 | 7.856 | 7.067 | 6.991 | +2.045 | +41,3 | –76 | –1,1 |
| Breisgau-Hochschwarzwald (LKR) | 2.783 | 5.193 | 4.807 | 5.464 | +2.681 | +96,3 | +657 | +13,7 |
| Emmendingen (LKR) | 2.190 | 3.166 | 2.763 | 3.293 | +1.103 | +50,4 | +530 | +19,2 |
| Ortenaukreis (LKR) | 5.414 | 10.444 | 8.215 | 10.943 | +5.529 | +102,1 | +2.728 | +33,2 |
| Region Südlicher Oberrhein | 15.334 | 26.659 | 22.853 | 26.691 | +11.358 | +74,1 | +3.838 | +16,8 |
| Rottweil (LKR) | 1.990 | 2.955 | 2.522 | 3.734 | +1.743 | +87,6 | +1.211 | +48,0 |
| Schwarzwald-Baar-Kreis (LKR) | 3.555 | 5.168 | 4.263 | 6.382 | +2.828 | +79,6 | +2.119 | +49,7 |
| Tuttlingen (LKR) | 1.980 | 2.882 | 2.397 | 3.728 | +1.748 | +88,3 | +1.331 | +55,5 |
| Region Schwarzwald-Baar-Heuberg | 7.525 | 11.005 | 9.182 | 13.844 | +6.319 | +84,0 | +4.662 | +50,8 |
| Konstanz (LKR) | 4.483 | 7.085 | 6.152 | 7.405 | +2.922 | +65,2 | +1.253 | +20,4 |
| Lörrach (LKR) | 3.111 | 5.734 | 4.911 | 5.799 | +2.688 | +86,4 | +889 | +18,1 |
| Waldshut (LKR) | 2.502 | 3.926 | 3.233 | 3.866 | +1.364 | +54,5 | +632 | +19,5 |
| Region Hochrhein-Bodensee | 10.096 | 16.745 | 14.296 | 17.070 | +6.973 | +69,1 | +2.774 | +19,4 |
| Regierungsbezirk Freiburg | 32.955 | 54.409 | 46.331 | 57.605 | +24.650 | +74,8 | +11.273 | +24,3 |
| Reutlingen (LKR) | 4.315 | 6.240 | 5.336 | 7.180 | +2.865 | +66,4 | +1.844 | +34,6 |
| Tübingen (LKR) | 3.304 | 5.369 | 4.268 | 4.985 | +1.681 | +50,9 | +717 | +16,8 |
| Zollernalbkreis (LKR) | 3.007 | 5.911 | 4.619 | 5.776 | +2.770 | +92,1 | +1.157 | +25,1 |
| Region Neckar-Alb | 10.626 | 17.520 | 14.222 | 17.941 | +7.315 | +68,8 | +3.719 | +26,2 |
| Ulm (SKR) | 2.051 | 3.624 | 2.935 | 3.590 | +1.540 | +75,1 | +655 | +22,3 |
| Alb-Donau-Kreis (LKR) | 2.351 | 3.450 | 2.777 | 3.991 | +1.641 | +69,8 | +1.215 | +43,8 |
| Biberach (LKR) | 2.040 | 3.022 | 2.346 | 3.712 | +1.672 | +81,9 | +1.366 | +58,2 |
| Region Donau-Iller1) | 6.442 | 10.096 | 8.057 | 11.293 | +4.852 | +75,3 | +3.236 | +40,2 |
| Bodenseekreis (LKR) | 2.544 | 3.950 | 3.554 | 4.337 | +1.793 | +70,5 | +783 | +22,0 |
| Ravensburg (LKR) | 3.432 | 5.002 | 4.195 | 5.427 | +1.994 | +58,1 | +1.232 | +29,4 |
| Sigmaringen (LKR) | 1.770 | 3.428 | 2.795 | 3.495 | +1.725 | +97,5 | +700 | +25,1 |
| Region Bodensee-Oberschwaben | 7.746 | 12.380 | 10.544 | 13.259 | +5.513 | +71,2 | +2.715 | +25,7 |
| Regierungsbezirk Tübingen | 24.814 | 39.996 | 32.824 | 42.494 | +17.680 | +71,2 | +9.670 | +29,5 |
| Baden-Württemberg | 159.358 | 272.530 | 229.129 | 284.855 | +125.496 | +78,8 | +55.725 | +24,3 |
| Arbeitslose und Arbeitslosenquoten*) in Baden-Württemberg 2009 | ||
|---|---|---|
| Regionale Gliederung | Anzahl | in % |
|
*) Bezogen auf alle zivilen Erwerbspersonen Quelle: Bundesagentur für Arbeit | ||
| Stuttgart, Landeshauptstadt (SKR) | 18.793 | 6,4 |
| Böblingen (LKR) | 8.870 | 4,5 |
| Esslingen (LKR) | 12.396 | 4,6 |
| Göppingen (LKR) | 7.205 | 5,4 |
| Ludwigsburg (LKR) | 13.187 | 4,8 |
| Rems-Murr-Kreis (LKR) | 10.243 | 4,7 |
| Region Stuttgart | 70.694 | |
| Heilbronn (SKR) | 4.859 | 8,0 |
| Heilbronn (LKR) | 8.711 | 4,9 |
| Hohenlohekreis (LKR) | 2.757 | 4,6 |
| Schwäbisch Hall (LKR) | 4.461 | 4,4 |
| Main-Tauber-Kreis (LKR) | 3.343 | 4,7 |
| Region Heilbronn-Franken | 24.131 | |
| Heidenheim (LKR) | 3.727 | 5,5 |
| Ostalbkreis (LKR) | 8.242 | 5,0 |
| Region Ostwürttemberg | 11.969 | |
| Regierungsbezirk Stuttgart | 106.794 | 5,1 |
| Baden-Baden (SKR) | 1.817 | 6,9 |
| Karlsruhe (SKR) | 9.648 | 6,6 |
| Karlsruhe (LKR) | 9.632 | 4,2 |
| Rastatt (LKR) | 5.608 | 4,5 |
| Region Mittlerer Oberrhein | 26.704 | |
| Heidelberg (SKR) | 3.977 | 6,3 |
| Mannheim (SKR) | 12.972 | 8,6 |
| Neckar-Odenwald-Kreis (LKR) | 4.029 | 5,3 |
| Rhein-Neckar-Kreis (LKR) | 12.771 | 4,6 |
| Region Rhein-Neckar1) | 33.749 | |
| Pforzheim (SKR) | 5.896 | 9,9 |
| Calw (LKR) | 3.968 | 4,8 |
| Enzkreis (LKR) | 4.515 | 4,4 |
| Freudenstadt (LKR) | 3.132 | 4,8 |
| Region Nordschwarzwald | 17.510 | |
| Regierungsbezirk Karlsruhe | 77.963 | 5,6 |
| Freiburg im Breisgau (SKR) | 6.991 | 6,9 |
| Breisgau-Hochschwarzwald (LKR) | 5.464 | 4,3 |
| Emmendingen (LKR | 3.293 | 3,9 |
| Ortenaukreis (LKR) | 10.943 | 4,8 |
| Region Südlicher Oberrhein | 26.691 | |
| Rottweil (LKR) | 3.734 | 4,9 |
| Schwarzwald-Baar-Kreis (LKR) | 6.382 | 5,7 |
| Tuttlingen (LKR) | 3.728 | 5,0 |
| Region Schwarzwald-Baar-Heuberg | 13.844 | |
| Konstanz (LKR) | 7.405 | 5,3 |
| Lörrach (LKR) | 5.799 | 4,8 |
| Waldshut (LKR) | 3.866 | 4,4 |
| Region Hochrhein-Bodensee | 17.070 | |
| Regierungsbezirk Freiburg | 57.605 | 5,0 |
| Reutlingen (LKR) | 7.180 | 4,9 |
| Tübingen (LKR) | 4.985 | 4,5 |
| Zollernalbkreis (LKR) | 5.776 | 5,7 |
| Region Neckar-Alb | 17.941 | |
| Ulm (SKR) | 3.590 | 5,8 |
| Alb-Donau-Kreis (LKR) | 3.991 | 3,9 |
| Biberach (LKR) | 3.712 | 3,6 |
| Region Donau-Iller1) | 11.293 | |
| Bodenseekreis (LKR) | 4.337 | 4,1 |
| Ravensburg (LKR) | 5.427 | 3,8 |
| Sigmaringen (LKR) | 3.495 | 5,1 |
| Region Bodensee-Oberschwaben | 13.259 | |
| Regierungsbezirk Tübingen | 42.494 | 4,5 |
| Baden-Württemberg | 284.855 | 5,1 |
26.03.2010 11:53
© Statistisches Landesamt Baden-Württemberg, Stuttgart, 2010 | ^